Hij is voorzitter van de kerken in de Engelse stad Leeds, maar gaat zelf uit principe niet meer naar de kerk. Het tijdperk van het christendom is namelijk voorbij, meent Mike Love, en dat is helemaal niet erg. Het biedt eindelijk kansen om de maatschappij weer te infecteren. Frank Mulder van Time to Turn ging in gesprek met Love, een onconventionele man met een radicale visie op de kerk.

FM: Volgens u is de kerk in een crisis.

Ja. Gemeenschappen gaan dood, modellen werken niet meer, geld raakt op. De moderne kerk, gebaseerd op rationalistische principes, werkt niet meer in het tijdperk van het postmodernisme. De kerk is geworteld in een Grieks wereldbeeld, waarin er een scheiding bestaat tussen de wereld van de ideeën en de werkelijkheid, en er machthebbers nodig zijn om daartussen te bemiddelen. Dat idee hebben de Romeinen uitgewerkt en ze hebben er een systeem van gemaakt: het christendom. Dat systeem loopt nu op z'n einde. Dat biedt kansen voor christenen om de samenleving te infecteren met het goede nieuws."

FM: De kerk maakte deel uit van dat systeem?

Ja, het was gebaseerd op datzelfde machtsspel. Mensen konden alleen bij God komen via sacramenten en priesters. Er ontstond een kunstmatige scheiding tussen leken en priesters, en tussen kerk en wereld. De kerk is enorm geïnfiltreerd door de dominante cultuur. In Engeland hadden we een rijke traditie van Keltische spiritualiteit. Maar ook die is onderworpen aan het Romeinse model. We moeten weer op ontdekkingstocht gaan naar het Hebreeuwse wereldbeeld, en deconstrueren wat er Grieks is in onze manier van kerk-zijn.

FM: Veel kerken lopen weer vol, de Willow Creek-modellen blijken te werken.

De megakerk is de laatste adem van de stervende kerk. Daar gaat men nog helemaal uit van 'one size fits all', het credo van het modernisme, maar het is de laatste stap voor het einde. Pas kreeg ik van een bekende, moderne kerk een boek opgestuurd over "De kerk zoals ik die wil zien". Op alle foto's stonden jonge, blanke, succesvolle en mooie mensen. Dat is niet de kerk die Jezus voor ogen had. Maar ik zie dat mensen erdoor worden aangetrokken: het is sterk en machtig.

FM: Wat is er mis met succesvolle kerken?

God werkt in golven. Zodra iets succesvol wordt, wordt het namelijk ingelijfd door de dominante cultuur. De Geest gaat verder met een onderstroom. Ik zie dat heel letterlijk. Als een graankorrel niet sterft, zal hij geen vruchtdragen. God werkt met het zwakke, het kleine, het dwaze.

FM: Maar u bent voorzitter van de kerken in Leeds.

Ik zeg niet dat God niet in de kerken is. Maar ze kunnen Hem niet bevatten. Het is opvallend dat de oude denominaties in Leeds het zien, gek genoeg. Die weten dat ze dood zijn. Maar het valt me tegen hoezeer de huiskerken en de charismatische kerken denken dat ze het helemaal zijn. Ik denk dat de kerk moet leren sterven.

FM: Of het is juist een zegen als de kerk groeit.

Een paar jaar geleden was ik Mister Celkerk in eigen persoon. Ik trok het land door om te wijzen op dat model, waardoor je kon groeien. We dachten dat opwekking betekent dat meer mensen meer liedjes gingen zingen. Maar God heeft me stilgezet, hij moest me blinddoeken voordat ik zag wat opwekking werkelijk betekent. Er is een opwekking wanneer de maatschappij en de economie veranderen door het zout van het evangelie.

FM: Dat is toch geen tegenstelling? Je kunt toch juist vanuit je kerk-zijn de maatschappij beïnvloeden?

Ik kon het niet. Een kerk steekt 95% van zijn resources in zichzelf. Ik was tot vijf jaar geleden voorganger van een evangelische gemeente. Ik kwam erachter dat ik niet wist waarom ik een kerk leidde die niet beter was dan anderen, maar wel een naam had, en een image. Kunstmatig gescheiden van de rest van de wereld. Terwijl de kerk de wereld moet infecteren. Niet: invloed zoeken, maar: infecteren. Toen hebben we besloten om de kerk op te heffen.

FM: Op te heffen…

Ja. Het proces duurde langer dan ik had gedacht. Het deed pijn. En niet iedereen was er blij mee. Er waren gevestigde belangen. Sommige mensen zijn lid geworden van een andere kerk. Maar ik kan wel zeggen dat er vrucht is gekomen. Er gebeurt iets in Leeds, wat anders niet zou zijn gebeurd. Er is een enorme honger naar theologie. Een voorbeeld: een groep jonge mensen zijn met elkaar in de achterbuurt gaan wonen, dat is die wijk waar twee van de terroristen in Londen vandaan kwamen. Ze komen bij elkaar, ze breken het brood, ze leven daar en een deel van hen is ook actief in buurtprojecten. Een aantal van hen is ook nog lid van een gemeente. Dat zijn de echte verhalen van Gods Koninkrijk, en ik ken er veel.

FM: Wat is uw definitie van de kerk?

De ekklesiologie van Paulus is heel eenvoudig. "Aan de heiligen in Efeze, aan de gelovigen die één zijn in Christus Jezus." De kerk, dat zijn dus de gelovigen, in Leeds, in Jezus Christus. Dat kan nooit een aparte sfeer zijn, los van de andere sectoren in de maatschappij. Het moet alle sectoren infecteren, met het virus van goed nieuws, dat een gevaar betekent voor de machten en de krachten van deze wereld. Ik zie het als een taak voor de kerk om de shalom voor de stad te zoeken.

FM: Hoe ziet u dat praktisch, zonder kerkelijke organisatie?

Een voorbeeld is Together for Peace. We hebben 100 christelijke en niet-christelijke organisaties bij elkaar gebracht rond thema's als vrede, multiculturele samenleving, racisme, duurzaamheid, enzovoorts. Met een paar maanden geleden een afsluitend festival, werkelijk onvoorstelbaar. Het barstte compleet uit het hokje van de kerk.

FM: Maar waar is de geloofsgemeenschap, de eredienst?

Gemeenschap gebeurt tijdens de reis die je samen maakt. Juist de kerk is voor veel mensen een belemmering om tot God te komen. Een voorbeeld: het afgelopen jaar leerden we een gescheiden vrouw kennen, die compleet was afgeknapt op de kerk. Tijdens het project Together for Peace kwam ze tot geloof. Doordat we samen de reis maakten.

FM: De bijbel spreekt toch ook over oudsten, om de kerk te leiden?

Dat ging niet over oudsten die boven aan de piramide staan. Dat haalt immers zeggenschap weg bij de mensen, en geeft macht en status en trots aan enkelen. Het primaat van het preken ontneemt mensen hun zeggenschap. Het Koninkrijk van God betekent juist dat we geen middelaar meer nodig hebben. "Iedereen zal de Heer kennen", is al in het Oude Testament voorspeld. We moeten het hele idee van autoriteit deconstrueren en op zoek gaan naar een cultuur van oudsten, van mensen die bevrijd zijn om zelf verantwoordelijkheid te nemen.

FM: Natuurlijk heeft autoriteit gevaarlijke kanten. Maar u kunt toch niet beweren dat je zonder kunt? Sommige mensen zullen het wel lekker makkelijk vinden, eigen baas te zijn.

Dat gebeurt, ja. Gemakzuchtige mensen zijn er altijd. Maar ik denk dat je autoriteit alleen maar op je zou moeten nemen wanneer erom wordt gevraagd.

FM: Christenen in de politiek kan dus ook niet, denkt u?

Je moet niet bang zijn voor macht die je wordt gegeven, maar je moet er niet zelf naar streven. Een voorbeeld. Christenen in Engeland bidden voor meer christenpolitici in het Parlement. Maar de kerk hééft al het privilege om standaard een aantal vertegenwoordigers in het Hogerhuis te hebben. Dat is niet democratisch, want andere minderheden hebben dat niet. Wat dat betreft zou ik liever bidden voor minder christelijke politici.

FM: Waarom ziet u macht zo als probleem? Het wordt toch pas een probleem als je macht verkeerd gebruikt, ten koste van anderen?

Er is een geestelijke strijd tussen de geest van deze wereld, die macht wil, en het Koninkrijk van God. En je kunt die tegenstander niet verslaan door zijn methoden te gebruiken.

FM: Hoe ziet die macht eruit?

Ik zie de wereld waarin Jezus geboren werd als een systeem van dominantie, waarbij religieuze macht werd gebruikt om politieke, economische en militaire macht te legitimeren. In het Oude Testament is dat Babel. Het is een systeem, empire, dat gebaseerd is op angst en op dwang. Dat gaat lijnrecht in tegen de eenheid en de shalom die God wil brengen. Jahweh is niet de God van de overheersers, maar de God van de slaven. En ook Jezus daagt empire uit. Hij gebruikt termen als 'redder', 'koninkrijk' en 'heer', dat is onmiskenbaar politiek, het zijn woorden die Caesar gebruikte. Hij komt met het verhaal dat Gods toekomst naderbij komt, en dat Hij bereid is om daarvoor te sterven, en al zijn macht af te leggen. Daarmee werpt Hij de logica van het systeem omver, de logica van macht en beheersing.

Ik zat een paar jaar geleden met mijn vrouw op een balkon in Rome, te kijken naar de ruïnes van dat eens zo machtige Romeinse Rijk, terwijl er stuifmeel op mijn opengeslagen bijbel waaide. Ik realiseerde me dat er van het hele Rijk niets meer over is, terwijl het zaad van Jezus tot volle bloei is gekomen en overal te vinden is.

FM: Maar het kwaad is nog niet weg.

Het kwaad is nog niet weg. De geest die Jezus heeft gedood, heeft het christelijk geloof gebruikt om voort te bestaan. Je ziet het al in het boek Openbaringen. Dat boek is een waarschuwing, in codetaal, voor het Romeinse Rijk. Johannes waarschuwt voor het wereldrijk, dat een hoer zal zijn of een beest. En dat is gebeurd: empire heeft de gelovigen verleid om de grootste te willen zijn, en heeft hun taal veranderd. Het aantal gelovigen dat weigerde om de keizer te aanbidden als God en heer werd namelijk zo gevaarlijk voor het Romeinse Rijk, dat de Romeinen het christendom uiteindelijk hebben ingevoerd. Het is niet zo verwonderlijk dat Constantijn de eerste was die een concilie bijeenriep, om uit te vaardigen dat er een ketterij was waar je niet in mocht geloven. Het christendom nam de plek in van het Romeinse Rijk, dat de wereld beheerste.

FM: En nu?

Nu gebeurt hetzelfde weer. Kijk naar Amerika, waar een christelijke cultuur de wereld wil beheersen en tegelijkertijd rijk wil worden. De wereld gaat kapot aan armoede, en we leven gewoon door. Driehonderd mensen op aarde verdienen ieder jaar even veel als alle Afrikanen samen. En wij? Wij leren "dat dat nu eenmaal zo is", en dat een wereldwijde markt, bestaande uit mensen die hun eigen belang zoeken, normaal is. Dát is empire.

FM: Het is wel makkelijk om zo te doen alsof iedereen in dat systeem van 'christendom' fout is. Er zijn kerken die goede dingen doen en kerken die slechte dingen doen.

Maar de fout begint al wanneer je Gods Koninkrijk wil 'bereiken' met verkeerde middelen. Het middel, de manier waarop Jezus werkt aan Gods Koninkrijk, is Gods Koninkrijk. Zwak zijn is Gods Koninkrijk. De minste zijn is Gods Koninkrijk. Dus wanneer je met geweld het geloof verbreidt, macht zoekt in de wereld, adverteert met mooie mensen of aan je image werkt, dan is Gods Koninkrijk niet daar.

FM: Hoe kun je dan mensen bereiken met het goede nieuws?

God zal vrucht geven wanneer je wilt afsterven. Maar afsterven is moeilijk voor mensen die een positie hebben. Het is geen toeval dat Jezus één keer sprak over wedergeboren worden, en dat dat tegen Nicodemus was, iemand uit de gevestigde orde. Niet de verlorenen, maar de mensen uit de gevestigde orde moeten wedergeboren worden.

FM: Je zult toch moeten erkennen dat enige organisatie soms nodig is.

Daarom moet je ook steeds opnieuw de duivels uitdrijven die erin geslopen zijn. Want de geest van macht beïnvloedt mensen, en daardoor structuren. Ieder jaar ga ik met de kerken om de tafel zitten, om biddend te onderzoeken hoeveel tijd aan de doelstelling is besteed, en hoeveel tijd in het eigen voortbestaan.

FM: U ziet het proces echt als geestelijke strijd?

Ja. Je kunt jezelf niet veranderen, je kunt de kerk niet veranderen door het meubilair te verplaatsen. Je zult moeten bidden om de geest van macht te verdrijven.

FM: Wat te doen als je succesvol wordt?

Ik heb een voorbeeld van Together for Peace. Het project was succesvol, het festival was overweldigend. Nu willen we de vraag stellen wat het volgende plan is. Moeten we stoppen? Iets anders doen? Maar de mensen snappen de vraag helemaal niet. Iedereen wil doorgaan. Het was zo'n succes! Het was hot! Het risico bestaat nu dat 'vrede' een handelsmerk wordt van Together for Peace. Terwijl, wanneer je nu stopt, het iets van iedereen wordt.

Dat geldt ook voor Time to Turn. Jullie doen leuke dingen, maar op een gegeven moment gaan mensen denken: gerechtigheid, milieu, dat is iets van Time to Turn. Dan wordt Time to Turn groot, maar je streeft je doel voorbij.

FM: Zijn alle goede initiatieven dan gedoemd om eens ten onder te gaan?

De geest van empire wil verleiden en doden. Dat is ook met de kerk in het westen gebeurd. Zorg dus dat je afsterft, want dan ben je onkwetsbaar voor empire. Dat zijn geen mooie woorden, zo zit de wereld in elkaar. Onlangs kwam een anglicaanse vrijzinnige bisschop tot geloof in de opstanding van Jezus. Niet omdat hij erachter kwam dat God magische dingen kan doen, maar omdat hij erachter kwam dat de dood en opstanding van Jezus essentieel zijn om het kwaad te overwinnen.

FM: Wat moet je doen als het systeem van beheersing en macht om zich heen grijpt?

De huidige globalisering zorgt ervoor dat alle macht en rijkdom naar een kleine groep vloeit. Dat is een kenmerk van empire. Maar het virus van Gods Koninkrijk grijpt om zich heen. Het is niet in te kaderen, maar het is niet kapot te krijgen omdat het bereid is om te sterven. Als je daarin gelooft, en alleen dan, kun je bergen verzetten. Je kunt er niet in één keer uitstappen, maar je kunt wel stappen zetten. In de 19e eeuw was er een gigantische omslag in de Engelse samenleving. De evangelicalen openden de ogen van de mensen door thuis te komen met verhalen over de slavernij, door petities en door acties. Na een paar jaar werd het afgeschaft. Datzelfde kunnen we nu doen, in een tijd van mondiale armoede: de ogen en de oren openen van de mensen om ons heen.

FM: En het systeem aanpakken.

Nee, daar geloof ik niet in. Daardoor zou ik het alleen maar macht geven. Ik kijk graag naar het voorbeeld van David: die rebelleerde ook niet tegen Saul. Daarmee zou hij ook zijn goede dingen hebben vernietigd. Hij wachtte, twaalf jaar lang.

Ik hoef mensen niets te vertellen, ik wacht liever tot ze het willen horen. Ik heb ook geen alternatieve methode. Het is een reis die we moeten maken. Steeds meer mensen ontdekken dat, ik zie het overal in Engeland. Mensen worden wakker. En de kerk wordt weer een virus. Het virus van het goede nieuws.

De initiatieven in Leeds:
http://www.togetherforpeace.co.uk
http://www.networkleeds.com

Time to Turn:
http://www.timetoturn.nl

Printbare versie van dit artikel:
http://www.joelnews.nl/docs/InterviewMikeLove.doc