Op 29 september 2005, precies 62 jaar nadat de laatste trein van Amsterdam naar Westerbork reed, heeft de Nederlandse Spoorwegen bij monde van president-directeur Aad Veenman zijn verontschuldigingen aangeboden aan de Joodse gemeenschap en de andere betrokken groepen voor de rol van het spoorbedrijf in de Tweede Wereldoorlog.

In totaal vervoerde de NS meer dan 100.000 Nederlandse joden naar Westerbork, vanwaar de treinen naar Auschwitz en andere vernietigingskampen in Polen vetrokken. Tegen betaling door de Nazi's en zonder noemenswaardig verzet. De Nazi's roemden het feit dat de transporten in Nederland "zo vlekkeloos verliepen, dat het een lust was om te zien."

In die 62 jaar heeft de directie van de NS nooit haar excuses aan de slachtoffers en nabestaanden aangeboden. Tot vorige week. Op station Amsterdam-Muiderpoort, het deportatiepunt voor joden uit Amsterdam, bood NS-topman Aad Veenman "uit de grond van mijn hart en in alle bescheidenheid" excuses aan voor deze zwarte bladzijde in de geschiedenis van het spoorbedrijf. Tevens werd het startschot gegeven voor een antiracisme-postercampagne op 66 stations in Nederland, in samenwerking met het Centraal Joods Overleg. De posters dragen teksten als 'Vroeger vertrok hier de trein naar Auschwitz' en 'In 40-45 moesten de joden oprotten; wie nu?'.

Maarten Pijnacker-Hordijk, initiatiefnemer van het bedrijfsgebed bij de NS, noemt de excuses van Veenman een gebedsverhoring. "Ik ben God enorm dankbaar voor deze mijlpaal die ik als een doorbraak beschouw," zegt hij. In de bedrijfsgebedsgroepen bij de NS is hier jarenlang voor gebeden. In 1995 riep Pijnacker-Hordijk de Raad van Bestuur van de NS in een open brief op om de oorlogsschuld openlijk te erkennen en hier officieel excuses voor te maken. Rob den Besten, de toenmalige bestuursvoorzitter, voelde daar niets voor. Het lag nog te gevoelig in het bedrijf. Maar Aad Veenman, de huidige topman, achtte de tijd wel rijp en bood namens de NS zijn welgemeende excuses aan.
 
"Ik had het voorrecht om bij de besloten bijeenkomst op station Amsterdam Muiderpoort aanwezig te zijn," zegt Pijnacker-Hordijk. "Het was een sobere maar indrukwekkende plechtigheid, met toespraken van achtereenvolgens Ruben Vis (secretaris van het Centraal Joods Overleg), president-directeur Aad Veenman en mevrouw Bloeme Evers-Emden (zelf overlevende van Auschwitz). Vervolgens een muziekstuk voor saxofoon en accordeon en de onthulling van de posters op het perron."

Hij citeert uit de toespraak van de moeder van rabbijn Evers, die het jodentransport overleefde:

"Ikzelf heb met nog bijna duizend mensen in de laatste trein naar Auschwitz gezeten, nee, gestaan en geleund in een beestenwagen. Dat was september 1944. De angst van de mensen, bijeengedreven in de laatste vergaarbak van de Nederlandse Joden, Westerbork, die in de trein des doods moesten klimmen, is niet te beschrijven."

"De vele goede Nederlanders die Joden hebben behoed voor de dood niet te na gesproken, werd er te weinig gedaan om de Joden actief te helpen. Er waren mensen die het allemaal verschrikkelijk vonden maar met dat gevoel verder niets deden; er waren Nederlanders die eigenlijk vonden dat de Joden de ellende aan zichzelf te wijten hadden, er waren velen die onverschillig bleven; het was weliswaar geen 'ver van mijn bed show' maar ach... En de bedreigingen van de Duitsers voor Jodenhelpers waren ook niet mis te verstaan."

Feit is volgens Evers-Emden "dat gewone Nederlanders door hun medewerking de vernietiging van de Joden tot een groot 'succes' voor de Duitsers maakten. Daarop vormde het personeel van de NS helaas geen uitzondering. Konden de gemiddelde Nederlanders wegkijken en doen of ze het niet wisten, dat gold niet voor een aantal medewerkers van de NS, dat wekelijks geconfronteerd werd met de treinen vol Joden die ze naar een verre bestemming reden."

"Mijn gebed is dat wij christenen in ons leven de moed zullen hebben om iets aan onrecht te doen als we daarmee geconfronteerd worden," zegt Pijnacker-Hordijk.

De media besteedden veel aandacht aan de excuses van de NS en de achtergrond van de jodentransporten. Hieronder enkele links met verhalen, foto's en televisiereportages:

http://makeashorterlink.com/?M6C5129EB (reportage NOS)
http://makeashorterlink.com/?Y3D5159EB (reportage Planet)