Door: Marc van der Woude

"Ik zal zegenen wie u zegenen, en wie u vervloekt zal Ik vervloeken, en met u zullen alle geslachten van de aardbodem gezegend worden." God's verbondsbelofte aan Abraham in Genesis 12 vormt samen met Paulus' vermaning aan de Romeinen dat we "geënt zijn op Abraham's stam" een belangrijke toetssteen voor de kerk en de volken: eren we God door het Joodse volk (en daarmee onze geestelijke afkomst) te zegenen, of plaatsen we onszelf door dat niet te doen onder een vloek?

Toen ik tien jaar geleden bij een onderdeel van de Nederlandse Spoorwegen werkte, was dit besef voor de gebedsgroepen in het bedrijf aanleiding om de directie te vragen officieel schuld te erkennen voor de jodentransporten in de Tweede Wereldoorlog. Het vormde een zwarte bladzijde in de geschiedenis van het spoorbedrijf. Het erkennen van deze corporatieve zonde naar de Joodse gemeenschap toe was een principekwestie. Hoe konden we bidden dat God het bedrijf zou zegenen als deze zaak onder de pet werd gehouden? Nu, 62 jaar na de deportaties, en tien jaar nadat de bidders de kwestie aankaartten, heeft de NS haar verantwoordelijkheid genomen.

De wortels van antisemitisme gaan ver terug. In juni 2005 sprak ik op een leidersdag in Utrecht over de historische relatie tussen de kerk en de Joodse gemeenschap in de stad. De meeste mensen associëren de vervolging van Joden vooral met de Tweede Wereldoorlog en de kampen in Polen. Maar de realiteit is dat de holocaust zich de afgelopen eeuwen al diverse malen in onze eigen stad en land heeft voltrokken, vaak met medewerken (zo niet directe aanstichting) van de kerk. Al onder Karel V bijvoorbeeld was Utrecht 'Judenfrei', hoewel dat belaste woord toen nog niet werd gebruikt.

Het antisemitisme ("de Joden hebben Christus vermoord en zijn door God verworpen") vindt zijn oorsprong in de kerk en is door de eeuwen heen actief in stand gehouden. Ook Luther brak er niet mee. Zo ontstond een voedingsbodem waar de Nazi's dankbaar gebruik van maakten. Door de eeuwen heen zijn Joden in bijna alle steden in Nederland gediscrimineerd en vervolgd. Door de kerk, door de overheid, en door gewone mensen die toen het erop aankwam hun gezicht afwendden. Het is belangrijk om deze wortelzonde aan het licht te brengen, te erkennen en er mee af te rekenen.

Antisemitisme is helaas niet alleen iets van het verleden. Voor me ligt een rapport dat onlangs werd gepresenteerd op een in Brussel gehouden conferentie van de Europese Coalitie voor Israel. Het aantal antisemitische incidenten in Europa is de laatste vijf jaar bijna verdriedubbeld, met Frankrijk als koploper. Rabbijn Heintz van de orthodox-Joodse gemeente in Utrecht vertelde me dat zijn kinderen regelmatig bespot en bedreigd worden en nu onder begeleiding (van christenen) naar de Joodse school in Amsterdam gaan.

Er is niets nieuws onder de zon. Arabische media bedienen zich op dit moment van dezelfde anti-Joodse retoriek als de Nazis. Op Palestijnse scholen worden kinderen van jongs af aan al geïndoctrineerd met antisemitische propaganda. De door Bread of Life uitgebrachte DVD 'Zodat we niet zullen vergeten' toont dit op schokkende wijze aan. Intussen ontvangt de Palestijnse Autoriteit Europese ontwikkelingsgelden, waarover volgens parlementarier Paul van Buitenen van Europa Transparant vrijwel geen verantwoording wordt afgelegd.

Simon Wiesenthal, de bekende onderzoeker van oorlogsmisdaden die twee weken geleden overleed, citeerde regelmatig de Britse staatsman Edmund Burke: "Al wat nodig is om het kwaad te laten zegevieren zijn goede mensen die niets doen." Ook in onze tijd komt het erop aan daadwerkelijk een zegen te zijn voor de Joodse gemeenschap.

Ten tijde van de Duitse bezetting waren er verzetsgroepen die Joodse kinderen hielpen onderduiken. Hun codewoord was 'De tulpen zijn rood'. Tijdens een recente conferentie in Duitsland ontving Margreet Bouw van het huis van gebed in Utrecht een profetisch woord (van een Duitser) over een 'rode tulp in het hart van een Nederlandse man'. Dit ging over de bereidheid en de moed om op de bres te staan voor God's volk, ongeacht de kosten. Het lijkt erop dat God zegt: "Ik wil christenen in Nederland een nieuwe kans geven om voor mijn volk op de bres te staan." We gaan een tijd in dat het er werkelijk op aan komt. Als we de Joden in onze stad tot zegen zijn, en hen zo de Messias laten zien, zet dat God's genade vrij.

Antisemitisme in kort bestek:
http://www.hasbara.nl/Antisemitisme.htm

Christelijke religie en antisemitisme in Nederland:
http://baserv.uci.kun.nl/~rkonig/proefschrift/

Antisemitisme in Nederland 1860-1940:
http://makeashorterlink.com/?M1B161DEB

CIDI antisemitisme-rapport 2004:
http://www.cidi.nl/dossiers/an/rapport2004.pdf

Europese Coalitie voor Israel:
http://www.europeancoalitionforisrael.org