Door: Marc van der Woude

Wereldwijd is God bezig om een verandering van denken in de Kerk op gang te brengen. Eén van die veranderingen is de overgang van positioneel naar relationeel denken en handelen. We zijn er immers niet om ons eigen koninkrijk te bouwen, maar het Koninkrijk van God! Tal van organisaties en gemeenten 'ontdekken' deze nieuwe - en tegelijkertijd volop bijbelse - manier van samenwerken. In dit artikel zetten we de voordelen van netwerken en partnerschap op een rijtje.
 
De huidige situatie
De afgelopen 10-15 jaar heb ik veel gemeenten en christelijke organisaties van binnen en van buiten meegemaakt. Ik heb gezien hoe ineffectief hierarchisch leiderschap is als het gaat om het 'vrijzetten' van gelovigen, hoe vertragend kerkelijke commissies kunnen werken als je snel iets gedaan wilt krijgen, en hoe oninspirerend de Gemeente van Jezus op anderen kan overkomen omdat we zo op ons eigen kluitje bezig zijn. Ik heb ook gezien hoe het anders kan: leiders die zich niet op hun positie laten voorstaan, maar het potentieel in andere mensen zien en bevestigen; zelfsturende teams die het mandaat hebben om snel op veranderende omstandigheden in te spelen; bedieningen die op een vriendschappelijke manier samenwerken en daardoor veel meer voor elkaar krijgen dan ieder in zijn uppie ooit had kunnen doen.

Netwerk en partnerschap
De eerste vraag die opkomt is: wat is nu eigenlijk het verschil tussen een netwerk en partnerschap? Ik hanteer daarvoor de volgende definities:

NETWERK: Meerdere bedieningen delen hun middelen of informatie met elkaar, waardoor elke individuele bediening wordt versterkt om haar doelen effectiever te bereiken.

PARTNERSCHAP: Meerdere bedieningen delen hun middelen met elkaar en coordineren hun werkzaamheden om een gezamenlijke visie te realiseren, die groter is dan wat deze bedieningen in hun eentje zouden kunnen bereiken.

Ik geloof dat netwerken en parnerschappen volop bijbels zijn. Jezus bad in Johannes 17 bewust voor de eenheid en liefde onder zijn volgelingen als getuigenis voor de mensen die Hem nog niet kennen. Bovendien zien we in Psalm 133 dat God aan deze eenheid een bijzondere zalving van de Heilige Geest verbindt. Als christenen elkaars hart vinden en hun krachten daadwerkelijk bundelen, dan zullen we doorbraken zien die we voorheen niet voor mogelijk hadden gehouden.

De laatste jaren zien we ook in Nederland steeds meer van dit soort netwerken en partnerschappen ontstaan. Een voorbeeld van een formeel netwerk is de Evangelische Alliantie. Je kunt als gemeente of organisatie lid worden van dit netwerk, waardoor je gebruik kunt maken van de kennis en middelen die de gezamenlijke organisaties inbrengen. Een voorbeeld van een informeel netwerk is het vorig jaar opgerichte Netwerk Huisgemeenten, dat de vorming van huisgemeenten en vijfvoudige bedieningsteams in ons land bevordert. Dit netwerk heeft ook kenmerken van een partnerschap omdat er een gezamenlijke (overkoepelende) visie wordt nagestreefd. Een voorbeeld van een partnerschap is Transformations.NL. Vier bedieningen op het vlak van stadsstrategie bundelen kun krachten om leiders en voorbidders in Nederland te helpen het geestelijk klimaat in hun stad of regio te verbeteren.

Voordelen
Een netwerk dat om strategische redenen wordt gevormd (dus niet 'toevallig' ontstaat) heeft de volgende voordelen:

1. Een betere synergie. Dit betekent dat de deelnemers in een netwerk samen veel meer bereiken dan iedere deelnemer alleen. Ieder brengt een stuk inzicht en expertise in, waardoor kracht wordt gebundeld. Je kunt zo optimaal van elkaar leren en elkaar inspireren.

2. Een groter bereik. Elke deelnemer in een netwerk brengt zijn/haar eigen netwerk van relaties en middelen in. Hierdoor ontstaat een 'olievlekwerking' en kan een gezamenlijk idee of visie in korte tijd veel mensen bereiken.

3. Optimale rekenschap. De deelnemers in een netwerk leggen op een natuurlijke manier rekenschap aan elkaar af en houden elkaar scherp. Vriendschap en gezamenlijke visie zijn de belangrijkste waarden.

Belemmeringen
Maar een goed netwerk of partnerschap vormen gaat niet vanzelf. Er zijn ook een aantal serieuze belemmeringen. In Nederland zie ik er sowieso drie:

1. We vinden onze eigen positie en organisatie belangrijker dan die van anderen, waardoor scheiding ontstaat. De oplossing hiervoor is eenvoudigweg bekering, het afleggen van de eigen positie aan het kruis van Jezus, ervoor kiezen Hem alle eer te geven en anderen te dienen. 'De kracht van de handdoek', zoals DAWN-strateeg Wolfgang Simson het noemt.

2. Verschillen in visie op partnerschap: organisatorisch of juist relationeel? Hier tekent zich meteen een verschil tussen de generaties af, want veel leiders boven de 35 denken in termen van 'organisatie' en 'hierarchie', terwijl de meeste leiders onder de 35 denken in termen van 'organisme' en 'relatie'. Aangezien de wereld om ons heen al volop 'gepostmoderniseerd' is, denk ik dat ook oudere leiders in de kerk er verstandig aan doen bewuster relationeel en coachend leiding te geven. Dat vraagt wel een verandering van denken en handelen. En voor gevestigde samenwerkingsverbanden als de EA ligt er de uitdaging om ook actief samen te werken met organisaties buiten de eigen gelederen.

3. Theologische en culturele verschillen, die worden versterkt door 'hokjesdenken'. De EA brengt vooral 'conservatieve evangelischen' bij elkaar, waardoor de charismatische beweging (toch de snelst groeiende stroom binnen de kerk) buiten beeld is. Er is over en weer nog veel koudwatervrees. Dit geldt ook voor de relatie tussen protestanten, katholieken en orthodoxen. Hoe kan dit worden overbrugd? In feite alleen door de theologische en culturele verschillen te aanvaarden als een uitdrukking van God's veelkleurigheid. Een basisgeloofsbelijdenis (met de nadruk op 'basis') blijft natuurlijk wel nodig om niet te verzanden in vrijzinnigheid.

Kanttekeningen
Hoewel netwerken en partnerschappen bijbels zijn, zijn ze niet in alle gevallen effectief. Daarom plaats ik bewust ook een paar kanttekeningen:

1. Teamwork heeft niet altijd meerwaarde. Niet elk team is automatisch ook een goed team. Het vraagt om een zorgvuldige afstemming van visie en uitgangspunten, de bijdragen die deelnemers leveren, goed leiderschap en nog een aantal factoren. De afgelopen jaren heb ik veel niet-functionerende teams, huiskringen en partnerschappen gezien die veel energie vragen en weinig opleveren. Synergie (toegevoegde waarde) ontstaat pas bij een goed functionerend team. Samen ben je dan in staat veel meer te bereiken dan je ooit in je eentje had gekund.

2. Kijk naar potentieel, niet naar positie. In de Bijbel is het eerder regel dan uitzondering dat God zijn oog laat vallen op 'gewone mensen' zonder positie, maar met een hart dat op God is gericht. In onze tijd werkt Hij niet anders. Als je een partnerschap vormt, kijk dan niet naar de mensen met de posities, maar naar hen op wie Gods hand rust. Veel 'Evangelische Contacten' in Nederland (een soort leidersoverleg op stadsniveau) zijn bijvoorbeeld beperkt tot leiders van gemeenten. Mijn observatie is dat daardoor het potentieel onder gebedsleiders, vrouwen, jongeren, zakenlieden e.d. onvoldoende wordt onderkend en ook niet gebruikt, waardoor het proces van eenheid en synergie stagneert.

3. We kunnen de Heilige Geest niet organiseren. We zeggen dat Jezus zijn Gemeente bouwt, maar de praktijk is dat wij liever zelf het heft in handen houden. Veel goedbedoelde strategieen en netwerken dragen niet de zalving van Gods Geest. Het zijn 'zelfuitgehouwen bakken' die het levende water niet kunnen vasthouden (Jer. 2:13). Bij het vormen van partnerschappen is het essentieel dat we de leiding van de Heilige Geest zoeken. De meest succesvolle partnerschappen zijn gebouwd op de fundamenten van verbrokenheid, oprechte aanvaarding en overgave aan God. Niet op goede ideeen, politieke consensus en een strakke organisatie. Een van de meest effectieve strategieen was de verbreiding van het evangelie in de eerste twee eeuwen. Maar in Handelingen zie je geen commissies aan het werk die zorgvuldig theologiseren, consensus zoeken en een strategisch netwerk in de steigers zetten. Wel zie je mensen met een apostolische roeping die gehoorzaam waren aan de leiding van de Heilige Geest en een organisch missionair netwerk vormden. Wat zou er vandaag de dag wel niet kunnen gebeuren als leiders van netwerken vol overgave de leiding van de Heilige Geest zouden zoeken?