Door: Reinhold Scharnowski

De havenstad Bergen ligt op een half uur vliegen van Oslo. De vlucht gaat over bergen en gletsjers. Hoewel Bergen zo'n beetje de meeste regenval van Europa heeft, is de stad een plaatje. Met 230.000 inwoners ligt ze als een spectaculair amfitheater tussen de bergen, met de Noordzee aan haar voeten. Het bekende havenhoofd Bryggen, waar regelmatig cruiseschepen aanleggen, een grote vismarkt en talloze oude stegen en houten huizen, trekken veel bezoekers aan.

Bergen is ongeveer 1000 jaar oud: in de Middeleeuwen was zij de grootste stad van het noorden en een van de belangrijkste Hanzesteden aan de Noordzee. Pas in de 19e eeuw kwam Bergen qua betekenis en inwonertal in de schaduw van Oslo te staan. Tegenwoordig staat de stad vooral bekend als culturele hoofdstad van Noorwegen. Het is de geboorteplaats van componist Edvard Grieg en herbergt tal van culturele evenementen. Een diversiteit aan kleine festivals, maar ook musea en tentoonstellingen vullen de stad het hele jaar door met leven en helpen de vaak voorkomende regen vergeten.

Onder christenen is Bergen de laatste jaren nog om iets anders bekend geworden: het is één van de Europese steden waar een duidelijk tastbare transformatie plaatsvindt. Meer dan de helft van de kerken en gemeenten in de stad hebben elkaar gevonden in een strategie die het geestelijke klimaat van Bergen merkbaar heeft veranderd. Bergen heeft nu de voeten in de zee, het hoofd in de hemel en het hart op de juiste plek. Wat is er gebeurd?

Eenheid in visie
Het was in de eerste helft van de jaren negentig dat twee mannen, die nu de bestemming van hun stad beïnvloeden, elkaar vonden. Het waren Reidar Paulsen, hoofdredacteur van 'Visjon', het grootste christelijke tijdschrift van het land, en Noralv Askeland, voorganger van een jonge, vooruitstrevende, missionaire gemeente. Beiden waren door een charismatische vernieuwing in de jaren '90 innerlijk veranderd en 'opgewekt' en startten een gebedsgroep. "We besloten dat er iets moest gebeuren," zegt Reidar. "Daarom begonnen we eerst met zijn tweeën en later met een groep voorgangers eenmaal per maand bijeen te komen in gebed voor de stad." In 1998 ging Reidar naar Argentinië om iets te proeven van de opwekking daar. Hij ontmoette Ed Silvoso, die hem hielp een gebedsstrategie voor de stad te ontwikkelen.

Huizen van licht
In 1999 kwam Ed Silvoso voor de eerste keer naar Bergen en een nieuwe fase begon: voorgangers ontmoetten elkaar elke woensdagochtend voor vriendschap en gebed. Tegelijkertijd besloten enkele gemeenten om een gezamenlijke gebedsstrategie te ontwikkelen die op het principe van 'Lighthouses' is gebaseerd. De christenen leerden hoe ze 'huizen van licht' voor hun wijk en omgeving konden zijn. Steeds meer gezinnen begonnen gericht voor hun wijk, buren, collega's en vrienden te bidden en zich concreet om hen te bekommeren.

In de zomer van 2001 waren er ongeveer 300 van zulke 'huizen van licht' in de stad. Maar dit was nog maar het begin. De gemeenteleiders besloten een campagneweek te houden waardoor nog eens 700 gezinnen besloten een 'huis van licht' te worden. Hiervoor werd ook radio ingezet: in een serie doelgerichte uitzendingen werden christenen aangemoedigd om op de eerste avond hun huis aan God en gebed toe te wijden, het op de tweede avond bewust te reinigen en op de derde avond 'uit te reiken' in hun eigen omgeving en voor mensen te bidden.

Als een gezin zijn huis als 'huis van licht' wil inwijden, dan komt er iemand van een plaatselijke gemeente langs om de huizen en gezinnen met het stadsnetwerk te 'verbinden'. Op dit moment zijn volgens Reidar Paulsen de meeste gemeenten in Bergen volledig bij het programma betokken. Maar nog steeds komen er nog nieuwe gemeenten bij, waaronder de lutherse (staats)kerk.

Af en toe besteden de plaatselijke media op een positieve manier aandacht aan de gebedsstrategie. Maar het hoofddoel van de leiders is niet de aandacht van de media, maar het mobiliseren van christenen in een basisbeweging die invloed heeft op alle terreinen van de maatschappij. Op een avond in 2001 werd de gebedsbeweging op een bijzondere manier voor iedereen zichtbaar: de christenen verlieten hun huizen en beklommen de zeven bergtoppen die de stad omgeven. Op elke top werd een vuur ontstoken; er werd gebeden en Jezus werd tot Heer van de stad uitgeroepen. Minstens eenmaal per jaar ontmoeten de christenen elkaar voor een massale 'celebration' in de grootste hal van de stad, en bij de vele culturele gebeurtenissen en festivals bieden ze een alternatief programma op straat aan.

Gevolgen
Als je de leiders naar de gevolgen van het gebed voor de stad vraagt, krijg je eenduidig het antwoord dat het geestelijke klimaat in Bergen de laatste jaren enorm veranderd is. Reidar Paulsen: "Het is nu veel eenvoudiger om het evangelie te verkondigen! Enkele groepen gaan bijvoorbeeld naar de scholen en constateren juist in de laatste maanden een verbazingwekkende openheid." Jongerenbeweging 'Jesus Revolution' (www.jesusrevolution.org), een van de sterkste evangeliserende en gemeentestichtende jeugdbewegingen in Europa, heeft teams in vele Noorse steden, maar er is geen stad in het land waar zich zoveel jongeren tot Jezus bekeerden als in Bergen.

Om geen verkeerd beeld te geven: het gaat hier niet om een charismatische strategie die bij de christenen in de stad verdeeldheid brengt. Voorgangers en gemeenten van verschillende kleur werken nauw samen. En het jeugdwerk in alle gemeenten groeit aanmerkelijk in vergelijking met tien jaar geleden. Een conservatieve gemeente had bijvoorbeeld een kerkzaal met 300 zitplaatsen. Wegens de grote toeloop moesten ze vorig jaar hun gebouw sluiten en vroegen de plaatselijke staatskerk om ruimte. Nu kunnen ze de grootste kerk in de stad gebruiken, en regelmatig duiken 700 jongeren op hun bijeenkomsten op. Bergen is een treffend bewijs voor de oude stelling "als ze op de anderen inhakken, hakken ze niet meer op elkaar in."

Spanningen
Waar zoveel eenheid is, blijven tegenslagen niet uit. Een van de grootste gemeenten ter plaatse was in het begin deel van de beweging, tot de voorganger kritische artikelen over de stadsbrede gebedsstrategie begon te schrijven. Christenen raakten geïrriteerd en teleurgesteld, vooral toen de moedergemeente in Oslo de kritiek hoorde en in haar nationale tijdschrift herhaalde, tot en met de uitspraak dat het hier om een "strategie van de vijand gaat". Kern van de kritiek: een stadsbrede gebeds- en evangelisatiestrategie wijst de autonomie en de autoriteit van de plaatselijke gemeente en haar leiding af. Ondanks vele gesprekken was het tot nu toe onmogelijk om tot een gemeenschappelijk standpunt te komen. Het commentaar van Reidar Paulsen hierop was: "Als je een gemeenschappelijke invloed op de stad wilt hebben, is het belangrijk dat leiders zich opstellen als herders voor de hele stad, en niet alleen hun eigen gemeentebelangen dienen." Een kort onderzoek in Nederland heeft dat bevestigd: de kritieke afweging voor een duurzaam stadbreed proces is de vraag of de diverse plaatselijke gemeenten hun zelfstandigheid kunnen/willen opgeven. Marc van der Woude, die verschillende stadsprocessen in Nederland onderzocht heeft, komt tot de scherpe conclusie dat de meeste voorgangers wel opwekking willen maar dat hun gemeente met rust gelaten moet worden.

Ontwikkelingen
Een tijdje geleden maakten de maandelijkse gebedsontmoetingen plaats voor meerdere grote celebrations per jaar, waaronder tweemaal per jaar een gemeenschappelijke zondagochtenddienst waaraan de meeste kerken in de stad deelnemen. Afgelopen zomer waren er grote openbare bijeenkomsten met als thema 'kinderen zegenen de stad', waarin kinderen uit alle gemeenten voor Bergen baden. Dit voorjaar zijn er overal in de stad concerten en aanbiddingsevenementen gepland, en een gebedsdienst met opnieuw het ontsteken van vuren op alle bergtoppen rondom de stad. Op middellange termijn willen de christenen in Bergen actiever betrokken raken bij de maatschappij. De 'markt' komt in het centrum van hun plannen te staan, want Bergen is een stad met veel handel en christenen kunnen op dit gebied invloed uitoefenen. "Anders kunnen we de stad niet veroveren," is Reidar Paulsen's overtuiging.

Transformatie?
Wat moet het eindprodukt van zo'n langetermijnstrategie zijn? Reidar Paulsen brengt het onder een eenvoudige noemer: naast steeds meer bekeringen, groeiende en nieuwe gemeenten ziet hij "een stad die steeds meer door de waarden van het koninkrijk van God gekenmerkt wordt. Christenen die de bergrede in alle sectoren van de maatschappij uitleven en de vrede (Shalom) van de stad zoeken. Als de stad vrede heeft, heeft de kerk het ook." Transformatie niet een vast einddoel maar een voortgaand proces - in Bergen zijn de christenen onderweg.

Over de auteur:
Reinhold Scharnowski is coördinator van het DAWN European Network, een strategisch netwerk voor gemeentestichting in Europa. Hij bezocht Bergen onlangs in het kader van zijn werk. Vertaling: Jaco Dijkshoorn. Bewerking: Marc van der Woude.